ISOA | International School of Osteopathy for Animals » Emocje w ruchu: Mięśniowo-powięziowa interocepcja

Emocje w ruchu: Mięśniowo-powięziowa interocepcja

piątek Sierpień 23, 2019

Streszczenie

W literaturze naukowej istnieje ogromna liczba artykułów traktujących o systemie mięśniowo-powięziowym, na jego poziomie fizjologicznym, patologicznym, makroskopowym i mikroskopowym; jednak nadal nie mamy twardej wiedzy o jego funkcji, tak jak i nadal nie mamy jasnego poglądu na to, jak go klasyfikować. Wielu profesjonalnych terapeutów manualnych zaangażowanych jest w terapię tego systemu, ciągle rośnie także liczba podejść terapeutycznych. To czego nadal brakuje, to świadomość faktu, że ciało to również emocje. Ciągłość mięśniowo-powięziowa jest w stanie stymulować obszary mózgu odpowiedzialne za stany emocjonalne, a terapie manualne aktywują system interoceptywny. Aby zoptymalizować terapię mięśniowo-powięziową, z terapeutą manualnym współpracować powinien psycholog, tworząc multidyscyplinarny zespół, który bierze pod uwagę podczas terapii zarówno fizyczne, jak i emocjonalne aspekty.

Wprowadzenie

Powięź jest spójną jednostką, jednocześnie będąc bardzo zróżnicowaną; w rzeczywistości, jak będzie to opisane dalej w tym artykule, istnieje powięziowe kontinuum, a pomimo posiadania wielu różnych nazw, ma jedno embriologiczne pochodzenie. Obecnie, nie ma uniwersalnej, ujednoliconej definicji powięzi, prawdopodobnie z powodu naukowego znaku markowego, pozostawionego przez każdego naukowca, starającego się stworzyć unikalny punkt widzenia [1-7].

Każda struktura ciała otoczona jest tkanką łączną, powięzią, tworzącą strukturalną ciągłość nadającą formę i funkcję każdej tkance i każdemu organowi. Tkanka powięziowa jest równo rozmieszczona w całym ciele, pokrywając, a tym samym oddziałując bezpośrednio na naczynia krwionośne, nerwy, trzewia, opony, kości oraz mięśnie, tworząc różne warstwy na różnych głębokościach i formując trójwymiarową matrycę metaboliczną i mechaniczną. Powięź stanowi zatem organ, który wpływać może na zdrowie i funkcjonowanie organizmu człowieka [8,9].

Każda tkanka połączona jest z inną tkanką rusztowaniem macierzy zewnątrzkomórkowej (extracellular matrix – ECM); komórki przyłączają się do tych rusztowań ECM (składających się z kolagenu, glikoprotein i proteoglikanów), za pomocą specyficznych wiążących receptorów znajdujących się na powierzchni komórki, znanych jako integryny. Integryny na powierzchni komórki tworzą mostki między wnętrzem a zewnętrznym środowiskiem komórki, pozwalając na ciągłość informacji wewnątrz cytoszkieletu komórki [10].

Z perspektywy embriologicznej, system powięziowy wywodzi się z mezodermy, jednak według niektórych autorów, ta sieć tkanki łącznej może być częściowo spotykana w grzebieniu nerwowym (ektoderma), zwłaszcza w czaszkowych i szyjnych obszarach [11].

Możemy wyróżnić cztery płaszczyzny powięziowe: powięź powierzchowna, osiowa powięź/powięź kończyn, powięź oponowa, oraz powięź narządów. Powierzchowna lub podściółkowa nie występuje w otworach, takich jak oczodoły, kanały nosa i jamy ustnej oraz otworach aboralnych; składa się z nieregularnie zorganizowanej tkanki łącznej, różniącej się w różnych regionach ciała, zależnie od gęstości i obecności tłuszczu [12]. Najbardziej powierzchowna część zawiera więcej tłuszczu niż najgłębsza warstwa, która ma naturę bardziej ścięgnistą [12]. Powięź osiowa, powięź pokrywająca lub powięź głęboka jest połączona obwodowo z poprzednią warstwą i rozciąga się w głąb ciała, pokrywając obszary kurczliwe, naczynia i nerwy; jest to namięsna, okostna, a także tkanka pokrywająca ścięgna, więzadła oraz torebki stawowe [12]. Warstwa osiowa utworzona jest przez pęczki nieregularnie rozmieszczonych włókien kolagenowych, biegnie wzdłuż przodu i tyłu kręgosłupa jak dwie równoległe szyny [12]. Każdy mięsień związany z kolumną kręgosłupa oraz kończyną górną lub dolną pokryty jest powięzią podściółkową, podczas gdy pod nią jest powięź osiowa; istnieje jednakże wzajemne przenikanie się różnych powięziowych i mięśniowych warstw, aby stworzyć kontinuum [12]. Powięź oponowa pokrywa ośrodkowy układ nerwowy, kończąc się nanerwiem, które pokrywa nerwy obwodowe [12,13]. Powięź trzewna rozciąga się od podstawy czaszki do jamy miednicy, pokrywając wszystkie ograny oraz prowadząc pęczki nerwowo-naczyniowe i limfatyczne do organów; gęstość tej powięzi różni się w zależności od lokalizacji w ciele.

Fibroblasty są podstawą systemu powięziowego [9]. Fibroblasty adaptują się w zależności od obecności metabolicznego lub mechanicznego typu bodźca, pomagają w komunikacji obszarów znajdujących się w pewnej odległości, przez co sprawiają, że informacja może być odbierana w całym ciele w czasie rzeczywistym [9]. Dzięki fibroblastom warstwy powięziowe komunikują się nie tylko z mechanicznego i metabolicznego punktu widzenia, ale także za pomocą systemu mikrokrążenia, systemu kanałów Bonghana, które z kolei składają się z tych samych struktur co powięź powierzchowna; jest to mikroskopowa sieć, bardzo odkształcalna i obejmująca naczynia i nerwy w różnych kierunkach [9]. Telocyty stanowią kolejną ostatnio odkrytą komórkową strukturę w tkance powięziowej, zwłaszcza w powięzi szerokiej kończyny dolnej. Znajdują się one obok fibroblastów, a także tak jak one, są w stanie komunikować się z odległymi ciałami komórkowymi poprzez swoje przedłużenia lub telopody, prawdopodobnie w celu umożliwienia lepszej propagacji informacji metabolicznych [14].

Tkanka łączna tworząca system powięziowy jest anizotropowa; jest to stan, kiedy nie ma jednej charakterystyki lub identycznych właściwości we wszystkich kierunkach. Pozwala to na maksimum adaptacji w radzeniu sobie z zewnętrznymi i wewnętrznymi wymogami ciała [12]. Powięziowa anizotropia odzwierciedla koncepcje „biotensegracji”, opartej na obecności nieciągłych elementów kompresji (kości), które balansują stres generowany lub otrzymywany poprzez elementy napięciowe (mięśnie i powięź) [8,15]. Biotensegracja i anizotropia pozwalają systemowi powięziowemu na stałe i ciągłe przystosowywanie się z chwili na chwilę [12]. Jakakolwiek redukcja tych zdolności powięzi doprowadzi do stanu patologicznego [11,16,17].

Mięśniowo-powięziowa interocepcja

Niektórzy pionierzy fizjoterapii już kiedyś intuicyjnie łączyli emocje z systemami ciała. Wilhelm Reich, student Freuda, rozważał psyche jako jednostkę funkcjonalną ciało-umysł; wedle jego poglądu, postawa ciała odzwierciedla postawę psychologiczną [18]. Psychoterapeuta Alexander Lowen, student i pacjent Reicha kontynuował zamysł swojego nauczyciela, zgłębiając koncepcję związku ciała z umysłem; według jego koncepcji, długoterminowa negatywna emocja może wpływać na odpowiedź ze strony ciała, zmieniają postawę pacjenta [19]. Nie mieli oni rozległej wiedzy na temat systemu powięziowego, ale ich idee otworzyły drogę do zrozumienia ciała także jako emocji.

System powięziowy posiada bardzo rozległe, zróżnicowane i wszechobecne unerwienie [12]. Można odnaleźć tu proprioceptywne zakończenia zmielinizowane (receptory Ruffiniego, Golgiego, Paciniego), zwłaszcza wewnątrz lub w bardzo bliskiej odległości tkanki łącznej będącej w ścisłej relacji z mięśniami. Istnieje również wielość wolnych, niezmielinizowanych zakończeń nerwowych, zwłaszcza w kontakcie z okostną, warstwami takimi jak śródmięsna czy omięsna, w tkance łącznej wszystkich trzewi [12]. Rozważając całkowitą liczbę wszystkich tych receptorów powięziowych, niektórzy autorzy porównują wrażliwość tkanki powięziowej do wrażliwości siatkówki oka, tak samo, lub nawet bardziej wrażliwej, ustanawiając powięź najbogatszym narządem czuciowym [12]. Receptory te przypisane są do funkcji propriocepcji, nocycepcji i interocepcji [12].

Interocepcja to świadomość stanu ciała w oparciu o informacje pochodzące bezpośrednio z organizmu [20]. Ścieżki należące do interocepcji wysyłają projekcje w kierunku autonomicznych i rdzeniowych ośrodków homeostazy oraz do pnia mózgu, skąd są następnie kierowane do czołowej kory obręczy i do grzebietowo-tylnej części wyspy, przez obwód wzgórzowo-korowy [21]. Interocepcja może modulować eksteroceptywną reprezentację ciała, jak również tolerancję bólu; rozregulowanie szlaków, które przewodzą lub stymulują interocepcję może spowodować zniekształcenie własnego obrazu ciała, wpływając na emocjonalność [21,22].

Receptory wysyłające informacje o interocepcji zlokalizowane są nie tylko w trzewiach, ale także w mięśniowo-powięziowych obszarach tułowia i kończyn [12]. W kontinuum mieśniowo-powięziowym, zmielinizowane zakończenia nerwowe (proprioceptory) stanowią niewielki procent, w porównaniu z niezmielinizowanymi, które stanowią okolo 80% całkowitych zakończeń eferentnych [12]. Niektórzy autorzy, jak Schleip [12], definiują te receptory jako śródmiąższowe receptory mięśniowe, jako że zostały one zlokalizowane również w namięsnej i omięsnej; są one połączone zarówno ze zmielinizowanymi (typ III lub włókno alpha-delta) oraz niezmielinizowanymi (typ IV lub włókno C) włóknami aferentnymi. Aktywacja włókien C jest w stanie aktywować obszary mózgu, które zazwyczaj zaangażowane są w stany emocjonalne, takie jak kora wyspy, bez aktywacji somatosensorycznych obszarów kory mózgu [23].

Terapeuci manualni, tacy jak osteopaci czy fizjoterapeuci, oddziałują – różnymi podejściami – na system mięśniowo-powięziowy, a techniki aplikowane na obszary mięśniowe są w stanie, poprzez interoceptory, stymulować obszary wyspowe, a przez to emocjonalność. Różni specjaliści adaptują przeróżne techniki w celu oddziaływania na układ mięśniowo-powięziowy. Fizjoterapeuci stosują stretching, wzmocnienie mięśniowe, masaż; osteopaci stosują pośrednie lub bezpośrednie techniki powięziowe (np. techniki nacisku i relaksacji, techniki unwindingu). Terapeuci manualni i chiropraktycy mogą stosować techniki mające na celu uwolnienie stawów, a w konsekwencji sąsiadującej tkanki powięziowej [12].

Receptory o których mowa, są w stanie ostrzegać wyspę przed ładunkiem napięciowym, któremu poddane są mięśnie szkieletowe, poprzez deformację struktur tworzących powięź, wraz z eferentną odpowiedzią współczulną, polegająca na zwiększeniu lokalnego przepływu krwi czy uwodnienia macierzy zewnątrzkomórkowej [24]. Techniki mięśniowo-powięziowe są w stanie oddziaływać na psychologiczne i emocjonalne parametry [25,26]. Zaburzenie obejmujące system mięśniowo-powięziowy będzie miało również odzwierciedlenie w stanie emocjonalnym [27,28]. Istnieje silny związek między strukturami mięśniowo-powięziowymi a emocjami.

Możemy stwierdzić, że obecność zaburzenia kontinuum mięśniowo-powięziowego, podczas codziennych ruchów i aktywności, może zmieniać emocjonalny stan osoby, jak donoszą badania, w przebiegu fibromialgii czy innych stanów patologicznych [29-33]. Można więc założyć, że emocjonalna allodynia może wywodzić się z ciągłej niefizjologicznej mięśniowo-powięziowej aferentacji, co sprowadza stan emocjonalny i patologię mięśniowo-powięziową do tego samego poziomu. W rzeczywistości pozycja ciała stymuluje obszary emocjonalności, a obecność zmian w systemie mięśniowo-powięziowym prowadzi do zmian posturalnych [34-37]. Dysfunkcyjny system mięśniowo-powięziowy wpływa na posturę i stan emocjonalny.

Manualne podejście do systemu mięśniowo-powięziowego powinno być multidyscyplinarne, obejmujące nie tylko terapeutów manualnych, ale także innych specjalistów, takich jak psycholodzy. Wiele chorób obejmuje zaburzenia emocjonalne, ale często brak jest zainteresowania stanem emocjonalnym pacjenta [38]. Obecnie, dostępna jest niewielka ilość danych dotycząca integracji podejścia psychologicznego i terapii manualnej.

Mamy nadzieję, że ten tekst zachęci terapeutów pracujących z kontinuum mięśniowo-powięziowym do zaangażowania innych specjalistów, w celu zapewnienia pacjentom interdyscyplinarnego zespołu, optymalizującego terapię.

Wnioski

Każda struktura ciała otoczona jest tkanką łączną, powięzią, tworzącą strukturalną ciągłość nadającą formę i funkcję każdej tkance i każdemu organowi. Tkanka powięziowa jest równo rozmieszczona w całym ciele, pokrywając, a tym samym oddziałując bezpośrednio na naczynia krwionośne, nerwy, trzewia, opony, kości oraz mięśnie, tworząc różne warstwy na różnych głębokościach i formując trójwymiarową matrycę metaboliczną i mechaniczną. System powięziowy jest przedmiotem terapii manualnej wielu różnych specjalistów, gdzie celem jest zawsze przywrócenie jego funkcji. Kontinuum mięśniowo-powięziowe bogate jest w interoceptory, które są w stanie stymulować obszary mózgu odpowiedzialne za kontrolowanie stanu emocjonalnego; terapia manualna oddziałuje zarówno sferę strukturalną, jak i emocjonalną. Multidyscyplinarne podejście jest korzystne dla pacjentów; powinno odnosić się do potrzeb strukturalnych, a jednocześnie wymagań emocjonalnych. System mięśniowo-powięziowy jest jednoznacznie połączony z emocjami.

Komentarze: Bądź pierwsza/y

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i zastosowanie mają Polityki prywatności i Warunki świadczenia usług Google.

Administratorem Twoich danych osobowych jest Marcin Szkolnicki działający pod firmą Systema Marcin Szkolnicki z siedzibą przy ul. Łużyckiej 18A, 51-111 Wrocław wpisaną do Rejestru Instytucji Szkoleniowych (RIS) o numerze ewidencyjnym: 2.02/00120/2016.
Informujemy, że podanie danych osobowych zawartych w formularzu jest dobrowolne, a także, że przysługują Ci prawa dostępu do Twoich danych osobowych, ich zmiany (w tym aktualizacji), wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania.
Dane osobowe podane przez Ciebie będą przetwarzane przez nas w zgodzie z przepisami prawa. W razie jakichkolwiek pytań jesteśmy do Twojej dyspozycji pod adresem email kontakt@isoa.pl.